بزرگداشت هفته جهانی سلامت مردان، هر ساله از ۱۳ تا ۱۹ ژوئن، به تقویم میلادی، در کشورهای عضو شبکه جهانی بهداشت برگزار می‌شود. در ایران، این گاه شمار برابر با هفته پایانی خرداد ماه در هر سال است.
با توجه به مشکلات سلامتی شناسایی شده مشترک جهانی گروه مردان، شعاری برای تهییج افکار عمومی، به ویژه مردان و تلاش همگانی در جهت رفع آن مطرح می شود.
شعار هفته سلامت در سال ۲۰۲۶ "با هم برای سلامت، در کنار علم بایستیم" است.
در نگاه اول، متوجه دو نکته اساسی در این شعار برای رفع مشکلات سلامتی مردان می شویم که شامل:
۱. نیاز و لزوم با هم بودن و همکاری گروهی جوامع است،
2. و دیگری، ضرورت همراهی دانش و آگاهی علمی است که مسیر را برای ما با اطمینان از رسیدن به نتیجه درست نمایان می کند.
فدراسیون پزشکی ورزشی کشور نیز روز شنبه ۳۰ خرداد را در روزشمار خود و به این مناسبت، *مکمل های ورزشی* قرار داده است که سبب آن نیز بر همگان هویدا است.
علت برگزیدن این موضوع اینکه:
- درصد بالایی از ورزشکاران (چه بشکل رسمی و یا غیر رسمی) را مردان تشکیل می دهند.
- میزان مصرف مکمل های ورزشی (سالم و ناسالم) بالاست.
- استفاده مکمل ها به ویژه به شکل خودسرانه و بدون پایه علمی (چرایی و چگونگی مصرف انواع مختلف موجود) بسیار بالاتر است.
- همچنین، آسیب های اقتصادی و سلامتی ناشی از مصرف های بی رویه و بدون ضرورت دیده می شود.
اینها از دلایل توجه به این مقوله بوده است.
در تکمیل بیان اهمیت مقوله مکمل های غذایی (و نه دارویی) ورزشی می توان گفت که نیاز به استفاده و چگونگی استفاده این دسته از حمایتگرهای غذایی و تندرستی که علاوه بر ورزشکاران می توانند جهت کودکان، سالمندان و یا برخی بیماران هم بکار گرفته شوند، می بایستی بر پایه یکسری از استدلالات علمی باشد.
در این دسته از استدلالات، ابتدا توجه اساسی بر برنامه غذایی معمول روزانه فرد خواهد بود. به این شکل که اگر با تغییراتی در ضرایب و سهم مواد مغذی از کالری دریافتی روزانه نیازهای فرد ورزشکار تامین نگردد، نگاه به سمت استفاده از مکمل خواهد بود.
همچنین، در صورتی که فعالیت های تمرینی و ورزشی فرد ورزشکار بگونه ای باشد که بتوان عنوان داشت که ورزشکار در رده حرفه ای فعالیت می کند، در این زمان اجازه علمی و منطقی به استفاده از مکمل های غذایی ورزشی پذیرفتنی و قابل اجرا خواهد بود.
نکته بسیار مهم این است که استفاده از مکمل های ورزشی می بایستی با نظارت مستقیم متخصص تغذیه و یا پزشک ورزشی باشد.
باید به یاد داشت که در پیشنهاد یک مکمل، همیشه باید به الویت های رشد و بیماری ها توجه داشت که توسط متخصص ممکن می گردد.
نگاه متناسب در استفاده از مکمل های غذایی اینگونه است که، در مرحله اول، تامین کالری پایه فرد از طریق رژیم غذایی روزانه صورت خواهد گرفت و در مرحله دوم، سپس با در نظر گرفتن ویژگی های فعالیت ورزش ورزشکار و توانمندی های او، نسبت به برگزیدن نوع مکمل مورد نیاز اقدام می شود.
شوربختانه دیده می شود که ورزشکاران چه به شکل آماتور (آنانکه هرازگاهی یا دوره ای ورزش می کنند) و یا نیمه حرفه ای (۲ تا ۳ روز و یکی دو ساعت در هر بار و در هفته ورزش می کنند) و یا حتی با هدف تغییرات وزنی و فرم بدن (لاغر شدن و یا چاق شدن)، در اولین قدم به سمت خرید و استفاده انواع مکمل ها (مانند مکمل های آهن، ویتامین ث، منیزیوم گرفته تا مکمل های پروتئینی کربوهیدراتی و یا کراتین و ...) رفته و یا به سمت استفاده آنها سوق داده می شوند.
در کنار این ناهنجاری های رفتاری ورزشی، مشکل خرید این مکمل ها از محل هایی که سلامت کالا را برای مصرف کننده تضمین کنند وجود دارد.
بیشتر دیده می شود که به جهت قیمت بالای اینروزه مکمل ها، خریدهای خیابانی و مغازه ای با قیمت های پایین (که باید جای تردید باشد) رواج پیدا کرده و مشکلات تندرستی را برای استفاده کننده در دراز مدت سبب می شود.
در پایان باید بیان داشت که مکمل یا همان supplement ، بدنبال تامین و رفع بخشی از نیازهای فیزیولوژیک فرد است و نه تامین کننده تمامی نیازها.
از یاد نبریم، آنچه که نیازهای جسمی ما را برای داشتن یک زندگی همراه با تندرستی و پویایی تامین خواهد کرد، غذای سالم روزانه ما است که در ۳ وعده اصلی غذایی صبحانه و ناهار و شام و حداقل ۳ میان وعده صبح، عصر و پیش از خواب خورده می شود و مواد مغذی را به سلول های بدن می رساند و سیری سلولی را سبب می شود. مکمل همیشه و همیشه در مرحله بعدی قرار می گیرد و آن هم در صورت تایید انجام شده بدنبال ارزیابی وضعیت تغذیه ای فرد که توسط متخصص تغذیه انجام می شود.
امید است که ورزشکاران گرام با مراجعه به افراد دارای صلاحیت علمی، در زمینه استفاده از مکمل های ورزشی، مشورت لازم را دریافت کنند.

فرید اردیخانی، مسوول کمیته تغذیه هیئت پزشکی ورزشی استان کرمانشاه